Eerst de vloer of eerst de wand betegelen?
Eerst de wand, daarna de vloer. Maar in de praktijk zijn het drie beurten en geen twee: eerst het wandvlak vanaf de tweede rij, dan de vloer, en als laatste de onderste rij wandtegels, op maat gesneden naar de vloer die er dan werkelijk ligt. Die derde beurt is de reden dat de aansluiting klopt. Ik heb twaalf Nederlandstalige adviespagina's over deze vraag helemaal doorgelezen: geen van de twaalf beschrijft hem. Op de klusfora doen ervaren tegelzetters dat wel.
En de naad tussen wand en vloer is geen gewone voeg. Hij moet vrij blijven van tegel en voegmortel, minstens 4 millimeter breed zijn en wordt daarna met blijvend elastische kit gevuld. Eén van die twaalf pagina's zegt dat ook. Maar geen enkele zegt erbij waar het vandaan komt, hoe breed het minimaal moet en dat die ruimte door de lijmlaag en de ondergrond heen moet doorlopen. Zodra je dat weet, is de volgordevraag geen kwestie van voorkeur meer maar van maatvoering.
Waarom dat detail geld waard is: op tegelwerk en voegwerk geef ik 5 jaar garantie, op kitwerk 1 jaar. Die rand onderaan de wand is kitwerk. Het is het enige stukje van je badkamer dat onder de korte termijn valt, en precies het stukje dat de volgorde bepaalt.
En het eerlijkste antwoord op de vraag zelf: in de uitvoeringsrichtlijn waarop Nederlandse tegelzetbedrijven worden gecertificeerd staat geen regel die de volgorde voorschrijft. Ik heb dat document van kaft tot kaft doorgenomen; het schrijft het resultaat voor, niet de route. Wat dat resultaat precies is, en hoe je het na afloop zelf kunt nameten, staat hieronder.
Jaap van Wonderen, tegelzetter in Breda · geschreven 15 september 2026 · met de paragraafnummers van de richtlijn erbij, zodat je het kunt nalezen
Zes stappen, en de wand komt er twee keer aan te pas
De twaalf stappenplannen die ik las tellen er vijf tot zeven en zetten de wand in één blok. In een echte badkamer valt dat blok in tweeën uiteen, met de vloer ertussen. Dit is de volgorde zoals hij loopt, met per stap de reden dat hij daar staat.
- 1
Ondergrond en maatvoering
Vlak, droog, schoon en voorgestreken. De hoogte die de afgewerkte vloer straks krijgt wordt vastgelegd vóór de eerste tegel: dekvloer plus lijm plus tegeldikte. In de natte zone gaan de afdichting en de kimband er nu in.
Alles wat hierna komt wordt vanaf dit peil afgemeten. Wie de vloerhoogte pas ontdekt als de wand half vol zit, betaalt dat terug in de onderste rij.
- 2
De wand, vanaf de tweede rij
De wandtegels gaan er van boven de vloer tot aan de bovenkant op, uitgemeten zodat de snijstukken links en rechts even breed zijn. De onderste rij blijft open.
Zo valt lijm en voeg op een vloer die nog niet af is, en hoef je niet te wachten tot de vloerlijm hard is voordat je verder kunt.
- 3
De wand voegen
De wanden worden helemaal afgewerkt, inclusief voegwerk, en de hoeken blijven leeg.
Forbo Eurocol schrijft het zo op in zijn stappenplan: eerst de wanden volledig afwerken inclusief het voegen, dán pas de vloer. Voegwerk is de rommeligste handeling van de hele klus.
- 4
De vloer
De vloertegels gaan erin, uitgezet op maatlijnen, en blijven rondom vrij van de wand.
Een vloertegel die koud tegen de wand aanloopt kan niet bewegen. De richtlijn wil daar een open randvoeg, geen contact.
- 5
De onderste rij wandtegels
Nu pas. Elke tegel van de onderste rij wordt op maat gesneden naar de vloer die er werkelijk ligt, in een douche dus niet overal even hoog.
Dit is de stap die in geen van de twaalf adviespagina’s staat die ik voor deze pagina heb gelezen, en het is de stap waarmee de aansluiting klopt. In de douche ligt de vloer op afschot; een rij hele tegels zou daar meelopen en dus scheef staan.
- 6
Kitten
De naad tussen wand en vloer en alle binnenhoeken worden gevuld met blijvend elastische kit, niet met voegmortel.
Wand en vloer bewegen onafhankelijk van elkaar. Een harde voeg op die plek scheurt; daarom hoort de naad er te zijn en hoort hij open te blijven tot hij gekit wordt.
De afdichting uit stap 1 is een eigen onderwerp: waar hij hoort, hoe hij is opgebouwd en op welke momenten je hem nog met eigen ogen kunt zien staat op de pagina over een badkamer waterdicht maken. De richtlijn eist daar bij een bad of douche overigens kimband over de volle hoogte en breedte van de inwendige hoeken (par. 6.3), dus precies in de hoeken die later ook de kitrand krijgen.
Geen voorschrift over de volgorde, wel zes over het resultaat
Voor tegelwerk binnenshuis bestaat in Nederland één uitvoeringsrichtlijn: URL 35-101, onderdeel van BRL 1017, het KOMO-procescertificaat voor het aanbrengen van tegelwerk. Daarin staat wat een gecertificeerd tegelzetbedrijf moet doen en waaraan het werk achteraf wordt getoetst. De tekst is openbaar en te downloaden.
Wat erin staat over eerst de wand of eerst de vloer: niets. Het document behandelt het ontwerp, de ondergrond, de materialen, de omstandigheden, het aanbrengen en het gerede tegelwerk, en laat de volgorde over aan de vakman. Dat is het ongemakkelijke deel van het antwoord, en het is wel het eerlijke deel: elke pagina die "eerst de wand" als regel presenteert, presenteert een gewoonte als voorschrift.
Wat er wél in staat gaat over het resultaat, en dat is voor jou bruikbaarder. Deze zes raken de aansluiting tussen wand en vloer rechtstreeks.
Ik heb de pdf van URL 35-101 (versie 13-04-2018) zelf doorgelezen en de paragraafnummers erbij gezet, in plaats van een samenvatting van een adviespagina over te nemen. Dat is niet overdreven: vier van de twaalf adviespagina's die ik las noemen "minimaal 80 procent in de lijm" als eis voor wandtegels. De richtlijn eist daar 65 procent; de 80 procent is de eis voor vloertegelwerk (par. 6.5, tabel 5). Eén op de drie gelezen pagina's geeft op dit punt dus het verkeerde getal door.
Geen van die twaalf pagina's noemt overigens waar hun regels vandaan komen: het woord uitvoeringsrichtlijn, BRL 1017 of KOMO staat er in geen enkele.
Lees het gerust na. Het document is niet geheim en er zitten controlelijsten in die je als opdrachtgever gewoon kunt begrijpen.
| Wat de richtlijn eist | Wat er staat | Waar |
|---|---|---|
| De naad tussen wand en vloer blijft vrij | Alle in- en uitwendige hoeken en aansluitingen moeten worden vrijgehouden van tegels en voegmateriaal; 4 tot 5 mm wordt aanbevolen. Een randvoeg is minimaal 4 mm breed en loopt door over de volledige diepte van ondergrond én tegelwerk. | par. 6.8 |
| Die naad wordt gekit, niet gevoegd | Inwendige hoeken kunnen worden afgekit met een blijvend elastische voegkit, eventueel met primer. Voegmortel hoort er niet in. | par. 6.8 |
| Het referentiemeetpunt komt van de opdrachtgever | Door of namens de opdrachtgever dient op een duidelijke wijze het referentiemeetpunt te zijn aangegeven. De tegelzetter controleert vooraf de peilmaat van de vloer en meldt schriftelijk als het afgesproken peil niet haalbaar is. | par. 6.1 en 3.2 |
| De tegelindeling wordt vooraf met je afgesproken | Met de opdrachtgever moet vóór het aanbrengen worden vastgelegd hoe het tegelwerk wordt ingedeeld: naar inzicht van de tegelzetter, of symmetrisch. Bij kritische punten wordt aangeraden dat schriftelijk te doen. | par. 6.1 |
| Een bad of douchebak verandert de maatvoering | In ruimtes waar inbouwapparatuur zoals douchebakken en ligbaden wordt geplaatst is nauwelijks min-tolerantie toegestaan, ook niet in haaksheid en te lood staan, en moet vooraf altijd navraag worden gedaan over die apparatuur. | par. 6.1 |
| Hoe vol de lijm moet zitten, en het verschil tussen wand en vloer | Minimaal lijmcontactoppervlak: 80% bij vloertegelwerk en 65% bij wandtegelwerk. Bij dubbelzijdige verlijming of vloeibedlijm op de vloer is dat 95%. | par. 6.5, tabel 5 |
| Wat er over de volgorde zelf staat | Niets. De richtlijn beschrijft ontwerp, ondergrond, materialen, omstandigheden, het aanbrengen en het gerede tegelwerk, en schrijft nergens voor of de wand of de vloer het eerst aan de beurt is. | hele document |
Bron: URL 35-101 d.d. 13-04-2018, uitvoeringsrichtlijn voor het aanbrengen van wand- en vloertegelwerk in reguliere binnentoepassing, behorend bij BRL 1017 (SKG-IKOB). De minimale voegbreedtes die Omnicol eruit citeert (3 mm voor vloertegels, 2 mm voor wandtegels) gaan over de voegen tússen tegels; de randvoeg langs de wand is een andere voeg en heeft zijn eigen minimum van 4 mm.
Wat ik gelezen heb, en wat niet
Als ik op deze pagina schrijf "geen van de twaalf", dan bedoel ik deze twaalf, allemaal gelezen op 15 september 2026: tegelzetter-expert.nl, 040badkamers.nl, klaardeklus.nl, purperinterior.nl, vloerenmantegels.nl, fabinterieurhulp.nl, tegelsinhuis.nl, portugesetegel.be (twee artikelen), mondain.nl, klustoolsxl.nl en bouwmaat.nl. Dat zijn de pagina's die op deze vraag en op "badkamer betegelen eerst vloer of wand" bovenaan stonden bij DuckDuckGo en Brave.
Eén bron uit die lijstjes staat hier bewust niet tussen en wordt verderop wél geciteerd: forbo.com, het stappenplan van lijmfabrikant Forbo Eurocol, achtste bij Brave. Dat is geen adviespagina van een klussite maar een fabrikantsvoorschrift, dus ik houd hem apart, net als de fora. Gelezen heb ik hem wel, op dezelfde dag. Voor de tellingen hierboven maakt het niets uit: Forbo werkt de wanden volledig af, inclusief voegen, en gaat dan pas naar de vloer. Dat zijn twee beurten, geen drie. En over de naad onderaan zegt Forbo wel dat je hem vrij moet houden en naderhand moet afkitten, maar ook daar ontbreekt waar het vandaan komt en hoe breed hij minimaal moet zijn.
Vier bronnen uit diezelfde lijstjes kreeg ik niet open: webwoordenboek.nl, tegeldepot.nl, een discussie op reddit.com en gamma.be. Die tellen hierboven dus nergens in mee. Staat de derde beurt daar wél in, dan klopt mijn telling niet, en dan hoor ik dat graag, want ik heb liever een scherpe pagina dan een mooie.
Google zelf heb ik niet kunnen meten; dat lukt machinaal niet. Dit is dus geen Google-ranglijst. De klusfora tel ik apart: klusidee.nl en bouwinfo.be. Daar staat de derde beurt wél: op bouwinfo.be al in een bericht uit 2012, in bijna dezelfde woorden als hierboven: eerst de wand met de onderste rij open, dan de vloer, dan die rij afgekort en ingepast.
Vier situaties waarin het antwoord verandert
De adviespagina's noemen er één: een patroon dat van de vloer naar de wand doorloopt. Er zijn er meer, en ze zijn alle vier iets waar je vóór de start over hoort te beslissen in plaats van halverwege.
- Dan eerst de vloer
De voegen van wand en vloer moeten in elkaars verlengde lopen
- Dit is de enige uitzondering die de vakbronnen noemen, en Forbo Eurocol zegt het in één zin: begin op de wanden, tenzij je het vloer- en wandtegelwerk wilt laten stroken; in dat geval begin je met de vloertegels. Het werkt alleen als de formaten op elkaar passen en de indeling vooraf op papier staat, want je hebt dan geen speelruimte meer in de onderste rij.
- Dan is de volgorde een aparte afspraak
Er komt een ligbad of een douchebak in
- Inbouwapparatuur staat vast en het tegelwerk moet zich daarnaar voegen, niet andersom. De richtlijn eist daarom vooraf navraag over die apparatuur en laat er nauwelijks min-tolerantie toe. Wanneer het bad er precies in gaat hoort dus in de planning te staan, niet in het hoofd van één van de vakmensen.
- Dan is er geen volgordevraag, maar wel een hoogtevraag
De vloer ligt er al en blijft liggen
- Bij alleen nieuwe wandtegels op een bestaande vloer vervalt de derde beurt: de onderste rij wordt meteen op maat gesneden naar de vloer die er ligt. Let dan op de randvoeg: die moet er alsnog komen, ook als de oude aansluiting dichtgesmeerd was.
- Kan, maar het kost de derde beurt en het is een risico
Iemand wil de vloer eerst en dekt hem af
- Op de vakfora verdedigen doe-het-zelvers dit: vloer eerst, twee lagen stucloper eroverheen, dan de wand in één keer zonder snijwerk onderaan. Het tegenargument komt uit dezelfde draden en is praktisch: stucloper houdt een vallende tegel of spaan niet tegen, en de onderste rij komt dan vlak op de vloer te staan terwijl daar juist een open voeg hoort. Wie dit doet, doet het bewust, niet omdat het sneller is.
Er is nog een vijfde situatie die de volgorde overhoop haalt, en die staat apart: tegelen over een bestaande laag. De nieuwe laag bouwt hoogte op, en dat verandert het peil waar de onderste rij naartoe moet. Wat een tweede laag tegels kost aan hoogte staat met de rekensom uitgewerkt op een eigen pagina.
Waar de volgorde zichtbaar wordt: de rand onderaan
Als de wandtegel over de vloertegel heen eindigt, staat de kitrand rechtop. Als de vloertegel tegen de wandtegel aan komt, ligt hij plat. Dat verschil van een paar millimeter bepaalt hoe lang die rand meegaat, want een liggende rand vangt water, zeep en vuil en een staande niet.
Op de vakfora is dit het echte meningsverschil, en niet de volgorde zelf. Er zijn mensen die een liggende kitvoeg simpelweg lelijk vinden en daarom de vloer eerst willen leggen. Dat is een legitieme smaak, maar het is wel een keuze tegen levensduur in, en het hoort dus vóór het werk besproken te zijn.
Wat geen kwestie van smaak is: dat er een open voeg zit. De richtlijn verbiedt stuikend verlijmen (tegelvlakken horen bij inwendige hoeken vrij te zijn, zo'n 4 à 5 millimeter) en wil die voeg gevuld met blijvend elastische kit, over de volledige diepte. Wand en vloer bewegen los van elkaar, en cement beweegt niet mee.
Wat er gebeurt als die beweging tóch in het tegelwerk terechtkomt, wie dan herstelt en wie betaalt, staat met de wetsartikelen erbij op de pagina over losse tegels en scheurende voegen.
Waarom kitwerk een kortere garantie heeft
Ik geef 5 jaar garantie op tegelwerk en voegwerk en 1 jaar op kitwerk. Dat verschil is geen kleine letter: kit is het enige onderdeel van een badkamer dat ontworpen is om te bewegen, en alles wat beweegt slijt. De rand onderaan de wand is precies zo'n plek. Een blik erop bij de jaarlijkse schoonmaak is genoeg; wordt hij grauw of laat hij los, dan is het een onderhoudsklus en geen schade.
Welke situaties buiten de garantie vallen staat open en compleet in mijn algemene voorwaarden. Lees ze voordat je tekent, bij mij of bij iemand anders.
Zo doe ik het, en waarom je dat mag weten voordat je tekent
Ik houd de volgorde aan zoals hierboven: het wandvlak vanaf de tweede rij, wand voegen, vloer, en de onderste rij wandtegels als laatste op maat. De aansluiting tussen wand en vloer blijft open en wordt afgekit, niet gevoegd. Het peil van de afgewerkte vloer leg ik vast vóór de eerste tegel, en de indeling van het tegelwerk bespreek ik met je voordat er lijm aan te pas komt.
Dat laatste is geen service maar een eis uit de richtlijn: de indeling hoort vooraf met de opdrachtgever te zijn vastgelegd, en het referentiemeetpunt hoort van de opdrachtgever te komen. In de praktijk bij een particuliere badkamer betekent dat gewoon: we lopen het samen door, en ik schrijf op wat we afspreken.
Hoe dat doorlopen er in de praktijk uitziet, beschreef een klant op Google zo:
“(…) Heel secuur en hij overlegt goed over de details, bespreekt de opties en mogelijkheden voor de afwerking. (…)”
Ik ben een eenmanszaak uit Breda, actief sinds 2022, en ik voer de klussen zelf uit, zonder onderaannemers en zonder wisselende ploegen. Bij een volgordevraag helpt dat meer dan het lijkt: er is niemand om het naar door te schuiven. Dezelfde persoon die de ondergrond aantreft, zet de laatste rij erin. Mijn kerngebied ligt op maximaal een kwartier rijden van Breda, en dat is geen detail bij deze volgorde: de vloer en de onderste rij zijn twee bezoeken op verschillende dagen.
Drie dingen die op mijn eigen dienstpagina staan en hier rechtstreeks van toepassing zijn. Eén: bij grootformaat (60x120 en groter) werk ik met kruisende lasers en met vloerverwarmingsvriendelijke lijm. Hoe groter de tegel, hoe harder de derde beurt nodig is, want een afwijking van een millimeter in de dekvloer wordt over 120 centimeter zichtbaar. Twee: dilataties leg ik op de juiste plek en voegwerk zit bij het werk in. Drie: plinten reken ik apart, inclusief het afkitten. Dat kitwerk is dus een eigen regel op je offerte en geen verstopte post.
En de termijn die daaraan vastzit: 5 jaar garantie op tegelwerk en voegwerk, 1 jaar op kitwerk. Je ziet op je offerte dus precies welk deel van je badkamer onder welke termijn valt. Een prijs per vierkante meter vind je hier niet. Die zet ik niet op de site, omdat hij zonder de ondergrond, het formaat en het snijwerk niets betekent.
- De afgewerkte vloerhoogte waarop gewerkt wordt.
- Hoe het tegelwerk wordt ingedeeld: uitgemeten of naar mijn inzicht.
- Plinten en het afkitten daarvan als aparte regel, met de garantietermijn van 1 jaar op kitwerk erbij, tegenover 5 jaar op tegel- en voegwerk.
- Of er inbouwapparatuur komt, en wanneer die geplaatst wordt.
- Bij 60x120 of groter: dat er met kruisende lasers wordt uitgezet.
Je krijgt een gespecificeerde offerte, zonder kleine lettertjes, binnen 5 dagen. Ik werk in Breda en omstreken, met een kerngebied op maximaal 15 minuten rijden.
Vijf controles die je zelf kunt doen, met de norm erbij
De volgorde is een middel; het resultaat is waar je voor betaalt. En anders dan bij de waterkering onder de tegels kun je dít gewoon zien. Dit zijn de vijf dingen waar de richtlijn zelf op toetst, in de volgorde waarin je ze in een opgeleverde badkamer tegenkomt.
- 1
Kijk van minstens anderhalve meter
De richtlijn schrijft voor dat visuele controle gebeurt van minimaal 1,5 m afstand en dat strijklicht daarbij niet is toegestaan.
Een zaklamp langs de wand laat elk tegelwerk falen, ook tegelwerk dat ruim binnen de norm ligt. Dat is geen vrijbrief voor slordig werk; het is de afgesproken manier van kijken.
- 2
Voel met je hand over de voegen
Het hoogteverschil tussen twee naast elkaar liggende tegelranden mag maximaal 1,0 mm zijn.
Dit is de "lip" die je met blote voeten voelt. Eén millimeter is de grens, en die is met een rei en een wig te meten.
- 3
Leg er een rei op
Voor regulier tegelwerk in een woning (tegelgroep 2) is de maximale afwijking 3 mm over 1 meter en 4 mm over 2 meter. Voor hooggepolijste of gerectificeerde tegels met smalle voegen geldt de strengere groep 1: 2 mm over 1 meter.
De vlakheidseis hangt dus aan de tegel die jij hebt gekozen. Kies je gerectificeerde tegels met een smalle voeg, dan kies je ook een strengere norm, en dat mag je van tevoren weten.
- 4
Kijk langs de voeglijnen
Het onderling verschil ten opzichte van het voorgeschreven voegpatroon mag bij regulier woningtegelwerk ten hoogste 1,5 mm zijn bij boven respectievelijk naast elkaar gelegen tegels.
Hier zie je of de indeling klopt. Loopt de onderste rij van de wand mooi door in de deuropening en om de douchehoek, dan is er vooraf uitgemeten.
- 5
Controleer of de naad gekit is en niet gevoegd
De aansluiting wand/vloer en alle binnenhoeken horen vrij te zijn van voegmortel en gevuld met blijvend elastische kit.
Dit is de makkelijkste controle van allemaal en tegelijk de belangrijkste. Zit er harde voeg in de hoek tussen wand en vloer, dan scheurt hij; dat is geen kwestie van of, maar van wanneer.
Er is ook een moment vóór de eerste tegel
De richtlijn kent een formulier "melding gebreken ondergrond" (bijlage 3). Treft de tegelzetter een ondergrond aan die niet deugt (niet vlak, te vochtig, scheuren, geen dilataties), dan hoort hij dat schriftelijk bij jou te melden vóór hij begint. Wil jij dat er tóch doorgewerkt wordt, dan vraagt de richtlijn daar een schriftelijke opdracht van jou voor. Dat klinkt formeel, maar het beschermt je allebei: het is het verschil tussen een bekend risico en een verrassing achteraf.
Op de fora gaat het al lang niet meer over de volgorde
Dat is het opvallende. Zodra iemand echt in een badkamer staat, verschuift de vraag binnen een paar berichten van "wat eerst" naar "hoeveel ruimte laat ik onderaan" en "hoe doe ik dat met het afschot naar de put". Geen van de twaalf adviespagina's die ik las gaat daarop in. Deze zinnen komen daarom allemaal van vakfora en niet uit een stappenplan; ze zijn niet van mij, ze staan openbaar op Nederlandstalige klusfora en ik citeer ze zonder naam.
“Weet iemand waar in de badkamer ik moet beginnen met betegelen?”
klusidee.nl, draad "Tegelwerk badkamer waar beginnen?"“Betegel ik eerst de muren en dan de vloer, of omgekeerd? Of maakt dit niet uit?”
klusidee.nl, draad "Tegels op nieuwe muur en vloer volgorde"“En hoeveel ruimte tussen onderste regel en de cement dekvloer moet ik aanhouden?”
klusidee.nl, dezelfde vraagsteller“Ik begrijp nog steeds niet goed: als je bij de drain begint, ligt de eerste tegel toch 1 cm lager dan de rest van de badkamer?”
klusidee.nl, dezelfde vraagsteller over zijn douchevloer op afschot“Dan krijg je dus een liggende kitvoeg, wat ik persoonlijk nogal lelijk vind.”
klusidee.nl, een doe-het-zelver die de vloer eerst wil doen“Handig, de meningen zijn dus verdeeld.”
klusidee.nl, reactie halverwege dezelfde draad“- eerst tegels geplaatst op alurij rondom (onderste rij opengelaten) - vloer gelegd - onderste rij tegels afgekort en ingepast”
bouwinfo.be, draad "Eerst betegelen of vloeren in de badkamer?", bericht uit 2012
Acht vragen die op deze ene volgen
- Is het fout als mijn tegelzetter eerst de vloer doet?
- Nee, en dat is een eerlijker antwoord dan je elders leest. Er bestaat geen voorschrift dat de volgorde bepaalt: URL 35-101, de uitvoeringsrichtlijn waarop Nederlandse tegelzetbedrijven worden gecertificeerd, zegt er niets over. Hij schrijft het resultaat voor (vlakheid, lippen, voegpatroon, een randvoeg die vrij blijft) en laat de route aan de vakman. Wat wél telt: als de vloer er eerst ligt, moet hij echt beschermd worden, en de onderste rij wandtegels mag nog steeds niet koud op die vloer komen te staan. Vraag dus niet "waarom doe je het zo", vraag "hoe houd je de aansluiting open en wat komt daar in".
- Hoeveel ruimte moet er tussen de onderste wandtegel en de vloer blijven?
- De richtlijn noemt voor een randvoeg een minimum van 4 mm, en beveelt voor hoeken en aansluitingen 4 tot 5 mm aan, afhankelijk van de breedte van de tegelvoeg. Die ruimte hoort niet alleen tussen de tegels te zitten maar door te lopen over de volledige diepte, dus ook door de lijmlaag en de ondergrond. Hij wordt daarna met blijvend elastische kit gevuld. Een tegelzetter die de onderste rij strak op de vloer zet, doet het dus niet netter maar juist fout: dat heet stuikend verlijmen en de richtlijn verbiedt het expliciet.
- Valt de wandtegel over de vloertegel, of de vloertegel tegen de wandtegel?
- De wandtegel eindigt boven de vloertegel, met de open randvoeg ertussen. Op de vakfora wordt daar een praktisch argument bij gegeven: zo krijg je een staande kitrand in plaats van een liggende. Een liggende kitrand vangt water, zeep en vuil en veroudert sneller; een staande niet. Er zijn tegelzetters die de vloer eerst leggen omdat ze een liggende kitvoeg lelijk vinden. Dat is smaak, en het staat tegenover levensduur. Ik kies levensduur, want de kitrand is het onderdeel met de kortste garantietermijn: bij mij 1 jaar op kitwerk tegenover 5 jaar op tegelwerk en voegwerk.
- Waarom gaat de onderste rij er pas na de vloer op?
- Omdat je pas dan weet waar de vloer werkelijk ligt. In de douche is dat het duidelijkst: die vloer ligt op afschot naar de goot of de put, dus hij is per definitie niet waterpas. Een rij hele tegels erboven zou met dat afschot meelopen en dus zichtbaar scheef staan ten opzichte van alle rijen erboven. Door de onderste rij als laatste te snijden blijft het hele wandvlak waterpas en vangt één rij passtukken het hoogteverschil op. Buiten de douche is het verschil kleiner, maar het bestaat: geen dekvloer ligt over vier meter perfect vlak.
- Wanneer is het wél logisch om met de vloer te beginnen?
- Als de voegen van wand en vloer in elkaars verlengde moeten lopen. Forbo Eurocol formuleert het als de enige uitzondering in zijn stappenplan: begin op de wanden, tenzij je het vloer- en wandtegelwerk wilt laten stroken. Dan begin je met de vloer, want die bepaalt het raster. Het werkt alleen als de formaten dat toelaten en de indeling van tevoren is uitgetekend; je levert er namelijk je speling in de onderste rij voor in. Spreek dat vooraf af; de richtlijn vraagt sowieso dat de indeling vóór het werk met jou wordt vastgelegd.
- Moet ik de tegels laten nameten voordat er begonnen wordt?
- De tegelzetter doet dat, en het is geen overdreven precisie. Op de fora staat het verhaal van iemand die de tweede rij uitzette op de maat die op de doos stond; de tegels bleken iets minder hoog en het verschil kwam er onderaan als een bredere kitrand uit. Gerectificeerde tegels zijn nageslepen en dus maatvast, niet-gerectificeerde niet. Wat jij hiervan moet weten: gerectificeerde tegels met een smalle voeg vallen onder de strengere kwaliteitsgroep van de richtlijn, met 2 mm vlakheid over een meter in plaats van 3 mm. Mooier materiaal betekent dus ook een strengere lat, en die keuze maak je in de showroom.
- Hoe lang is mijn badkamer onbruikbaar door deze volgorde?
- De volgorde zelf kost geen extra dagen. Hij spaart er juist een uit, omdat je niet hoeft te wachten tot de vloerlijm hard is voordat de wanden kunnen. De echte wachttijden zitten erna: de lijm bepaalt wanneer je op de vloer mag, de voeg en de kit hebben hun eigen klok, en de vloerverwarming heeft de langste. De richtlijn is daar streng in: na een dunbed- of middenbedlijm minstens 2 weken wachten met de vloerverwarming, bij dikbed of speciebed 4 weken, en de vloerverwarming moet minstens 24 uur vóór aanvang van het tegelwerk al uit zijn. Diezelfde richtlijn verplicht de tegelzetter je daar schríftelijk over te informeren. Alle termijnen staan naast elkaar op de pagina over droogtijden en wachttijden.
- Wat moet ik hierover op mijn offerte terugzien?
- Vier dingen. Eén: op welke afgewerkte vloerhoogte wordt gewerkt, want daar hangt alles aan: bij een drempel of een aansluitende gang is dat geen detail. Twee: hoe het tegelwerk wordt ingedeeld, naar inzicht van de tegelzetter of symmetrisch uitgemeten; de richtlijn vraagt die afspraak vooraf. Drie: dat de aansluiting wand/vloer en de binnenhoeken worden afgekit en niet gevoegd, met het kitwerk als eigen regel. Bij mij vallen plinten en het afkitten daarvan als aparte post op de offerte, en op kitwerk geef ik 1 jaar garantie tegenover 5 jaar op tegelwerk en voegwerk. Vier: of er inbouwapparatuur komt en wanneer die geplaatst wordt. Bij mij staat dat in een gespecificeerde offerte, zonder kleine lettertjes, binnen 5 dagen.
De wachttijden die na het tegelen beginnen staan met alle termijnen naast elkaar in het overzicht van droogtijden en wachttijden. En hoe hoog de wandtegels eigenlijk moeten komen, een vraag die de indeling van de hele wand bepaalt, staat op de pagina over betegelen tot het plafond.
Wat hier niet staat, en waarom niet
- Een prijs. De volgorde van het werk verandert de prijs niet noemenswaard; het formaat, de ondergrond, het snijwerk en het voorwerk doen dat wel. Bedragen van vergelijkings- en leadplatforms zijn niet mijn prijs.
- Een doe-het-zelfhandleiding. Hierboven staat waaróm de volgorde is zoals hij is en waar je op kunt toetsen. Hoe je een tegelsnijder bedient of een lijmkam kiest staat er bewust niet in; daar zijn de fabrikanten beter in.
- De volledige tekst van URL 35-101. Ik citeer de paragrafen die de aansluiting tussen wand en vloer raken. Het document behandelt veel meer (vochtpercentages, lijmtypen, controlelijsten) en is openbaar na te lezen.
- Een oordeel over wand- of vloerverwarming onder de tegels in jouw situatie. De richtlijn noemt wachttijden van 2 tot 4 weken en een verplichte schriftelijke instructie; welke van de twee bij jouw dekvloer hoort, hangt van die dekvloer af en niet van een webpagina.
- Een meting van jouw vloer. De vlakheidseisen hierboven zijn de norm, geen opname van jouw dekvloer. Die doe ik ter plekke met een rei.
- Hoe vaak het in Nederland misgaat op deze aansluiting. Ik heb daar geen meting van, en een getal zonder bron hoort niet op deze site.
Zal ik de volgorde voor jouw badkamer even doorlopen?
Stuur een paar foto's van de ruimte en de afmetingen via WhatsApp. Je krijgt binnen 1 werkdag antwoord, en in de offerte staat op welke vloerhoogte gewerkt wordt en hoe het tegelwerk wordt ingedeeld.